Lễ hội nào tương tự Halloween được tổ chức tại Mexico?
Khi nhắc đến Halloween, nhiều người thường nghĩ ngay đến những bí ngô khắc mặt cười, trang phục ma quái và những trò đùa nghịch ngợm. Tuy nhiên, thế giới có rất nhiều lễ hội độc đáo mang những nét tương đồng nhưng cũng đầy khác biệt với Halloween. Đặc biệt, tại Mexico, có một lễ hội lớn và ý nghĩa không kém, đó chính là Dia de Muertos, hay còn gọi là Ngày của Người Chết.
Nếu bạn đang tự hỏi lễ hội nào tương tự Halloween được tổ chức tại Mexico, thì câu trả lời chắc chắn là Dia de Muertos. Mặc dù cả hai lễ hội đều diễn ra vào cuối tháng 10 và đầu tháng 11, và đều có yếu tố liên quan đến thế giới bên kia, nhưng Dia de Muertos mang trong mình một tinh thần và ý nghĩa hoàn toàn khác biệt. Thay vì sự sợ hãi và rùng rợn, Dia de Muertos là một lễ hội của sự tưởng nhớ, tôn vinh và kết nối với những người thân yêu đã khuất.
Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu về Dia de Muertos, so sánh nó với Halloween và khám phá những nét đặc sắc làm nên sự độc đáo của lễ hội này tại Mexico.
Dia de Muertos: Ngày của Người Chết tại Mexico
Nguồn gốc và Lịch sử
Dia de Muertos có nguồn gốc từ các nghi lễ cổ xưa của người Aztec và các nền văn hóa bản địa khác ở Mexico. Những nghi lễ này đã tồn tại hàng ngàn năm, với mục đích tôn vinh người đã khuất và tin rằng cái chết chỉ là một phần của vòng đời. Khi người Tây Ban Nha đến xâm chiếm, họ đã cố gắng xóa bỏ các tín ngưỡng bản địa, nhưng Dia de Muertos vẫn tồn tại và dần hòa quyện với các yếu tố của Lễ Các Thánh (All Saints’ Day) và Lễ Linh Hồn (All Souls’ Day) của Công giáo.
Ngày nay, Dia de Muertos đã trở thành một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa Mexico, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại vào năm 2008.
Thời gian diễn ra
Lễ hội Dia de Muertos thường diễn ra trong hai ngày chính:
- Ngày 1 tháng 11 (Día de los Inocentes hoặc Día de los Angelitos): Dành để tưởng nhớ những đứa trẻ đã khuất.
- Ngày 2 tháng 11 (Día de los Muertos): Dành để tưởng nhớ người lớn đã khuất.
Tuy nhiên, các hoạt động chuẩn bị và tưởng nhớ có thể bắt đầu từ cuối tháng 10 và kéo dài sang những ngày sau đó, tùy thuộc vào từng vùng miền ở Mexico.
Điểm tương đồng và khác biệt giữa Dia de Muertos và Halloween
Điểm tương đồng
Dù có nhiều điểm khác biệt, Dia de Muertos và Halloween vẫn có một số điểm tương đồng đáng chú ý:
- Thời gian diễn ra gần nhau: Cả hai lễ hội đều diễn ra vào cuối tháng 10 và đầu tháng 11.
- Liên quan đến thế giới bên kia: Cả hai đều có sự kết nối với thế giới của người đã khuất.
- Yếu tố hóa trang: Trong cả hai lễ hội, mọi người thường hóa trang. Tuy nhiên, mục đích và phong cách hóa trang có sự khác biệt lớn.
- Biểu tượng đặc trưng: Halloween có bí ngô, còn Dia de Muertos có bộ xương Calavera và Catrina.
Điểm khác biệt
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở tinh thần và cách tiếp cận cái chết:
- Tinh thần: Halloween thường mang màu sắc ma quái, kinh dị, với mục đích giải trí và “hù dọa”. Ngược lại, Dia de Muertos là một lễ hội ấm áp, tràn đầy tình yêu thương, sự tưởng nhớ và tôn vinh những người đã khuất. Người Mexico tin rằng vào dịp này, linh hồn của người thân sẽ trở về thăm gia đình.
- Cách đối diện cái chết: Halloween thường né tránh và sợ hãi cái chết. Dia de Muertos lại đón nhận cái chết như một phần tự nhiên của cuộc sống, thậm chí còn biến nó thành một dịp để vui vẻ, ăn mừng.
- Các hoạt động chính: Halloween tập trung vào việc “cho kẹo hay bị ghẹo”, xem phim kinh dị, hóa trang ma quái. Dia de Muertos là dịp để gia đình quây quần, cùng nhau xây dựng ofrendas (bàn thờ), thăm viếng nghĩa trang, nấu những món ăn yêu thích của người đã khuất và chia sẻ những kỷ niệm đẹp.
- Trang phục: Trang phục Halloween thường thiên về quỷ dữ, ma quái. Trang phục Dia de Muertos thường là những bộ xương sặc sỡ, hoặc hóa thân thành La Catrina – biểu tượng của cái chết thanh lịch.
Các hoạt động chính trong Lễ Dia de Muertos
1. Xây dựng Ofrendas (Bàn thờ tưởng niệm)
Đây là hoạt động trung tâm của Dia de Muertos. Các gia đình sẽ trang trí một bàn thờ trong nhà hoặc tại mộ người thân với những món đồ ý nghĩa:
- Ảnh của người đã khuất: Để nhắc nhở họ là ai.
- Hoa Cempasúchil (vạn thọ): Những bông hoa cúc vạn thọ màu vàng cam rực rỡ với hương thơm đặc trưng, được tin là sẽ dẫn lối cho linh hồn về nhà.
- Nến: Tượng trưng cho ánh sáng, dẫn đường cho linh hồn.
- Đồ ăn và thức uống yêu thích của người đã khuất: Bao gồm bánh mì Pan de Muerto (Bánh Mì của Người Chết), các món ăn truyền thống, trái cây, và đồ uống như tequila hay nước trái cây.
- Nước: Để linh hồn giải tỏa cơn khát sau hành trình dài.
- Muối: Tượng trưng cho sự thanh tẩy.
- Văn hóa Papel Picado: Giấy cắt trang trí với nhiều màu sắc và hình ảnh, tượng trưng cho gió và sự mong manh của sự sống.
- Đồ chơi (cho trẻ em): Các món đồ chơi yêu thích của trẻ.
- Hương (nhang): Để thanh tẩy và dẫn lối.
2. Thăm viếng Nghĩa trang
Vào đêm 1 và 2 tháng 11, các gia đình thường đến thăm mộ người thân, dọn dẹp, trang trí bằng hoa và nến, và cùng nhau ăn uống, trò chuyện, hát hò. Không khí tại các nghĩa trang không hề ảm đạm mà tràn đầy sự gắn kết và yêu thương. Họ tin rằng linh hồn của người thân đang hiện diện và lắng nghe.
3. Hóa trang thành Calaveras và Catrinas
Hóa trang là một phần quan trọng của Dia de Muertos. Hình ảnh phổ biến nhất là Calavera (đầu lâu) và La Catrina. La Catrina là hình ảnh một bộ xương phụ nữ quý tộc với chiếc mũ rộng vành, được tạo ra bởi họa sĩ José Guadalupe Posada và sau này được phổ biến bởi họa sĩ Diego Rivera. Hóa trang thành Catrina là cách để mọi người thể hiện rằng cái chết không phân biệt giàu nghèo, sang hèn.
4. Ăn Pan de Muerto và Kẹo Đầu Lâu
Pan de Muerto là loại bánh mì ngọt đặc trưng của lễ hội, thường được trang trí với hình xương chéo hoặc hình tròn mô phỏng hộp sọ. Kẹo đầu lâu (sugar skulls) cũng rất phổ biến, được làm từ đường hoặc sô cô la, thường có tên của người sống hoặc người đã khuất được viết trên trán.
5. Các Lễ Diễu Hành và Lễ Hội Địa Phương
Ở nhiều thành phố và thị trấn, các cuộc diễu hành lớn được tổ chức với sự tham gia của hàng nghìn người trong trang phục Catrina sặc sỡ, xe hoa và các hoạt động văn hóa nghệ thuật. Những lễ hội này mang đến không khí vui tươi, sôi động và là cơ hội để mọi người cùng nhau tôn vinh di sản văn hóa của mình.
Lời kết
Vậy, lễ hội nào tương tự Halloween được tổ chức tại Mexico? Đó chính là Dia de Muertos – Ngày của Người Chết. Dù có những điểm chung về thời gian và sự liên quan đến thế giới bên kia, Dia de Muertos lại mang một ý nghĩa sâu sắc hơn, đó là sự tôn vinh, tưởng nhớ và kết nối với những người thân yêu đã ra đi. Lễ hội này không gieo rắc sợ hãi mà lan tỏa tình yêu thương, sự ấm áp và nhắc nhở chúng ta về giá trị của cuộc sống và ý nghĩa của sự ra đi.
Nếu có dịp đến Mexico vào dịp này, đừng bỏ lỡ cơ hội trải nghiệm một trong những lễ hội độc đáo và ý nghĩa nhất hành tinh, một minh chứng sống động cho cách mà con người có thể đối diện và tôn vinh cái chết bằng tình yêu và sự trân trọng.
